نگاهی به انتخابات از مشروطه تا امروز

بخش شانزده: تشکیل شانزدهمین مجلس شورای ملی

در قسمت قبل خواندیم دوره پانزدهم مجلس شورای ملی در تاریخ 25 تیر 1326 بازگشایی و در ششم مرداد اولین جلسه خود را برگزار كرد. رضا حكمت، ملقب به سردار فاخر، در این دوره ریاست مجلس را بر عهده داشت و 134 نماینده به مجلس راه یافتند؛ اما اعتبارنامه سه نماینده رد شد. مجلس فوق در تاریخ ششم مرداد 1328 به كار خود پایان داد. مجلس شانزدهم شورای ملی در تاریخ 20 بهمن 1328 مانند مجلس قبل با ریاست رضا حكمت بازگشایی شد؛ البته رئیس مجلس در جلسه سوم به تاریخ سوم اسفند انتخاب شد. در روند برگزاری انتخابات نیز كلیه آرای خوانده شده در تهران باطل اعلام شد.

پنجشنبه ۲۹ آبان ۱۳۹۹

 در این دوره ۱۳۱ نماینده به مجلس راه یافتند و نمایندگان آباده، شهرکرد، نجف‌آباد، مهاباد و نماینده دوم کرمان تعیین نشدند. احمد دهقان نیز به عنوان یكی از نمایندگان در سال 1329 كشته شد. در این دوره از مجلس 113 قانون به تصویب رسید. مجلس شورای ملی دوره شانزدهم با ترکیبی نامتجانس و با اکثریتی طرفدار یا وابسته به دربار پهلوی و اقلیتی طرفدار احیای نظام مشروطه و ملی شدن صنعت نفت، فعالیت خود را آغاز کرد. این مجلس از نظر ترکیب اجتماعی تفاوت چندانی با مجالس پیشین نداشت؛ زیرا بیشتر اعضای آن از اقشار بالای جامعه بودند و 85 درصد نمایندگان این مجلس را زمین‌داران، تجار ثروتمند یا کارمندان عالی‌رتبه دولت تشکیل می‌دادند. این مجلس در شرایطی تشكیل شد كه دولت ساعد با حمایت انگلستان و دربار پهلوی تلاش می‌کرد قرارداد الحاقی نفت (گس-گلشائیان) را به تصویب مجلس برساند. پس از رد قرارداد مزبور از سوی كمیسیون مخصوص نفت، زمینه ملی شدن صنعت نفت ایران فراهم شد.
 با ملی شدن نفت و روی كار آمدن دولت مصدق، مجلس شانزدهم از اهمیت بیشتری برخوردار شد و نقش موثری در تحولات سیاسی آن دوره ایفا کرد. در مجلس فوق پنج نخست‌وزیر معرفی شدند كه چهار تن از آنان موفق به گرفتن رأی اعتماد شدند. علی منصور، حاجعلی رزم‌آرا، مصدق و حسین علاء چهار نخست‌وزیر این دوره از مجلس بودند. دوره شانزدهم مجلس شورای ملی شاهد وقایع تاریخی بوده است. تصویب قانون ملی شدن صنعت نفت در 29 اسفند 1329 و ترور رزم آرا در 16 اسفند پرسروصداترین اتفاق‌های این دوره از مجلس بوده‌اند. هرچند در كنار آن لایحه قرضه ملی نیز یكی از قوانین مهم این مجلس بود.
 در تاریخ 20 مهرماه 1328 مصدق رهبر اقلیت ملی مجلس دولت را درباره مسئله ملی نفت استیضاح کرد.در این دوره پس از استعفای حسین علاء، مجلس شورای ملی در هفتم اردیبهشت 1330 تمایل خود را با اکثریت هفتاد و نه رأی از مجموع یکصد و یک رأی حاضر در جلسه به نخست وزیری محمد مصدق، نماینده مردم تهران در مجلس و رئیس کمیسیون نفت اعلام کرد. در این جلسه پس از قرائت طرح سه فوریتی راجع به ترتیب اجرای اصل ملی شدن صنعت نفت و پیشنهاد 9 طرح در پایان سخنان 22 ماده‌ای مصدق، سخنان نمایندگان موافق و مخالف پیرامون آن مطرح شد. از مخالفان و موافقان رأی‌گیری به عمل آمد و مواد نه‌گانه به اتفاق آرا به تصویب رسید. در جلسه 12 اردیبهشت، نخست وزیر به معرفی کابینه و برنامه دولت خود پرداخت. مصدق برنامه دولت خود را در دو موضوع محدود کرد. او پس از بازگشت از سفر آمریـکا، در 1330 گزارش مسافرت و مأموریت خود را به اطلاع نمایندگان مجـلس شورای ملی رساند. نخست وزیر علت عدم پیشرفت مذاکرات مربوط به نفت را کارشکنی انگلستان قلمداد کرد و از توطئه‌های بریتانیا برای سقوط دولت پرده برداشت. در 14 آذر 1330، سازمان دانشجویان حزب توده، به عنوان اعتراض به اخراج چند تن از دانش‌آموزان دبیـرستان نوربخش، کلاس‌های درس را تعطیل کردند و با نیروهای انتظامی به زد و خورد پرداختند که در نتیجه پنج تن کشته و تعدادی از طرفین مجروح شدند. عصر آن روز عده‌ای از مخالفان حزب توده به خانه صلح و دفاتر روزنامه‌های حزب توده حمله کردند و خساراتی به تأسیسات آن وارد کردند. جناح وابسته به دربار در مجلس شورای ملی از قبیل شوشتری، سیدمهدی پیراسته، عبدالقدیر آزاد، صفائی، جمال امامی و نصرتیان، دولت را به بهانه ناتوانی در حفظ امنیت تهران مورد انتقاد شدید قرار دادند؛ با این وجود در نهایت مصدق و جبهه ملی توانستند ملی شدن صنعت نفت را به تصویب برسانند.
 27 بهمن 1330 آخرین جلسه خصوصی مجلس شانزدهم در شرایطی برگزار شد که مأموران دولت انگلستان با همکاری عوامل داخلی خود درصدد ایجاد ناامنی و درگیری و تظاهرات بر ضددولت مصدق بودند. آخریـن جلسه خصوصی مجـلس تشکیل شد. در این جلسه مقرر شد هیئت‌رئیسه مجلس در مدت فترت و تا پیش از تشکیل مجلس هفدهم، امور مجلس را اداره کنند. حسن ختام مجلس شانزدهم با نطق رادیویی رضا حکمت در روز 29 بهمن 1330 ایراد شد.

افزودن دیدگاه جدید

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.