سرقت مقاله‌های علمی

با این که عنوان قانون حمایت از حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان در ابتدا متبادرکننده حمایت کلی از حقوق هنرمندان است، اما این قانون در اصل حامی هر نوع تألیف و تصنیف نیز هست؛حتی اگر این تألیف‌ها و تصنیف‌ها جنبه هنری نداشته باشند. مقاله‌های علمی نیز از جمله آثاری هستند که مشمول حمایت قوانین حوزه حقوق مالکیت فکری قرار می‌گیرند.

شنبه ۰۹ اسفند ۱۳۹۹

سرقت ادبی در قانون

در گذشته نیز عنوان کردیم که عبارت سرقت درباره آثار ادبی تنها یک بار در تبصره اول ماده ششم قانون مطبوعات به کار رفته است. آنجا که می‌گوید: سرقت ادبی عبارت است از نسبت دادن عمدی تمام یا بخش قابل توجهی از آثار و نوشته‌های دیگران به خود یا غیر، ولو به صورت ترجمه. همان‌گونه که ملاحظه می‌شود «نوشته‌ها» در این قانون فارغ از هنری‌بودن یا نبودن مورد اشاره قرار گرفته‌اند. در نتیجه می‌توان گفت که هر نوشته‌ای اعم از هنری یا غیرهنری، اگر بدون اذن مؤلف استفاده شود، مورد سرقت واقع شده است.
اما علاوه بر قانون مطبوعات که قانون مستقیم حمایت از حقوق هنرمندان نیست، باید به سراغ قانون اصلی حمایت از حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان رفت. در این قانون که در سال 1348 خورشیدی به تصویب رسیده است، انواع سوء استفاده‌های متخلفانه و مجرمانه از هر نوع آثار خلق‌شده توسط پدید آورندگان تعریف شده است؛ از جمله آثار نوشتاری.
در ماده دوم قانون مورد اشاره، در ردیف اول می‌خوانیم: کتاب و رساله و جزوه و نمایشنامه و هر نوشته دیگر علمی و فنی و ادبی و هنری.
عبارت «هر نوشته دیگر» نیز بیان می‌کند که موضوع نوشته، لزوما نباید هنری باشد. در ادامه نیز این مسئله صراحتا بیان شده است.

مقاله علمی چه نوع نوشته‌ای است؟

از آنجایی که عموما مقاله‌های علمی به شکل تدوینی و تألیفی خلق می‌شوند، انواع حقوق پدید آورندگان در آنان مستتر است. اما با وجود همه این حقوق در یک اثر واحد، خود آن اثر به نفع پدید‌آورنده یا پدید‌آورندگانش دارای حقوق کاملی است. به عبارت ساده‌تر اگر در یک مقاله علمی از چند منبع استفاده شده و مجموعه‌ای از آثار مؤلفان دیگر نیز در آن به کار رفته باشد، کافی است که پدیدآورنده مقاله متأخر با رعایت حقوق تمامی مؤلفان قبلی و ذکر نام و کسب اجازه از آنان، به حقوق آنان احترام گذاشته و اثر بی‌عیبی در این زمینه خلق کرده باشد. در این صورت اثری که حاصل شده است مستقلا دارای حقوق کاملی به نفع پدید‌آورنده یا پدید آورندگان خواهد بود. مقاله علمی با این‌که یک اثر تدوینی است و بخش عمده‌ای از آن، نتیجه استفاده از آثار قبل از خود است، اما چون در کلیت اثر دارای ابتکار و استقلال در گرد‌هم‌آوری و نتیجه‌گیری بوده است، دارای استقلال در حقوق پدیدآورنده نیز هست. یعنی حتی در آثار ترجمه نیز با این‌که مترجم مؤلف نیست، اما برای اثری که به شکل ترجمه خلق شده کاملا دارای حقوق تامه مربوط به پدید آورنده است. با مجموع اوصافی که گفتیم نتیجه می‌گیریم مقالات علمی نیز مانند هر اثر هنری یا حتی غیر هنری دیگر دارای حقوق کامل مؤلف هستند و نقض این حقوق به منزله سرقت ادبی و از مصادیق متخلفانه یا مجرمانه تصریح شده در قوانین موضوعه ایران است.

سرقت مقاله علمی

هر نوع اقتباس بیش از حد متعارف، استفاده از تمام یا بخشی از مقاله دیگران بدون ذکر منبع، انتشار مطالب دیگران بدون اجازه آنان، فروش یا انتفاع مادی و معنوی از آثار دیگران بدون کسب اجازه از آنان و به طور کلی هر نوع رفتاری که در خلق اثر تازه یا زنجیره نشر آثار مربوط به پدید‌آورندگان ثالث موجب تضییع حقوق آنان شود، قابل تعقیب و مستلزم جبران خسارت و گاهی دارای جنبه مجرمانه و منتج به ایجاد کیفر برای مجرم است.
در نتیجه اگر مقاله علمی کسی به شکل تمام یا با اقتباس‌های بیش از حد متعارف یا با گرته‌برداری و کپی‌کردن بخش‌هایی از آن در جایی منتشر شده باشد، فردی که اثر تازه را به نام خود منتشر کرده ضامن جبران خسارت‌های قانونی یا بسته به شدت و نوع موضوع، حتی ممکن است مجرم و مستحق تحمل مجازات شناخته شود.
دادگاه‌های صالح در این خصوص به شرط عدم نتیجه‌گیری در مصالحه و عدم تشکیل جلسات اصلاحی و کمیسیون‌های وزارت ارشاد، دادگاه‌های عمومی حقوقی، دادسرای فرهنگ و رسانه تهران و دادسراها و دادگاه‌های کیفری دو هستند.

افزودن دیدگاه جدید

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.