دوره چهلم؛ دوره پختگی

جشنواره چهلم فجر، نقشه‌راه آینده سینمای ایران است

فراخوان چهلمین دوره جشنواره فیلم فجر با تفاوت‌هایی اندک به نسبت دوره گذشته منتشر شد. نکته جالب توجه در رابطه با این فراخوان آنکه جشنواره فجر با گذشت چهل سال از برگزاری، هم‌چنان روی دور عجیبی از آزمون و خطا در حال تجربه‌اندوزی است و مدیران مختلف دولت‌های گذشته، نتوانستند سیاست‌گذاری ثابت و مدونی برای بزرگ‌ترین رویداد سینمایی کشور طراحی کنند. حال آنکه با نگاهی به جشنواره‌های سینمایی بین‌المللی معتبر متوجه می‌شویم که فراخوان برگزاری آن‌ها، تقریبا در تمامی دوره‌ها یکسان بوده و فیلم‌سازان و کمپانی‌های جهانی، با آگاهی از شکل سیاست‌گذاری این رویدادها، نسبت به ارسال اثر و حتی تولید فیلم اقدام می‌کنند.

چهارشنبه ۲۶ آبان ۱۴۰۰

برای جشنواره فیلم فجر، تنها رویکرد ثابت، زمان برگزاری آن است که آن هم به دلیل عقبه سیاسی و اجتماعی دهه فجر، به طور منظم از 12 تا 22 بهمن هر سال برگزار می‌شود. جز این مورد، تقریبا تمامی بندهای جشنواره، در طول این چهل سال، مشمول تغییر و تحولاتی شده که حتی صدای دبیران پیشین این رویداد را نیز بلند کرده است. برای جشنواره امسال، چند تغییر کوچک در متن فراخوان به چشم می‌خورد که در ابتدای دهه نود نیز به چشم می‌آمد. حالا درباره اینکه از رهگذار این تفاوت‌ها قرار است چه کارکردهایی نصیب جشنواره فجر شود. باید تا زمان برگزاری این رویداد منتظر بمانیم.

ساختار به‌ظاهر منظم

در شکل ساختاری، جشنواره تقریبا همان رویکرد چند سال اخیر خود را حفظ کرده است. فرایند ثبت‌نام آثار از 20 آبان آغاز  شده و تا پایان ماه ادامه دارد. هیئت انتخاب امسال کمی زودتر از سال گذشته، فرایند بازبینی آثار را آغاز کرده و از 10 آذر به تماشای فیلم‌ها می‌نشینند.
در 5 دی، اسامی حداکثر 22 فیلم بخش مسابقه اعلام رسانه‌ای شده و تهیه‌کنندگان این آثار تا 25 دی فرصت دارند تا نسخه نهایی را تحویل جشنواره دهند. اگر طبق همان چیزی که دبیرخانه جشنواره اعلام کرده، اتفاق بیفتد و سامانه بلیت‌فروشی از پنجم بهمن آغاز به کار کند، یک اتفاق مهم در این رویداد رقم خورده و مخاطبان مردمی جشنواره، دیگر منتظر بلیت‌فروشی‌های نامنظم دقیقه نودی نخواهند ماند.
در این دوره، فیلم‌هایی می‌توانند شرکت کنند که بعد از سال 99 تولید شده باشند. همچنین آثاری که برای هیئت انتخاب جشنواره سال گذشته نمایش داده شده‌اند، نمی‌توانند در جشنواره امسال شرکت کنند.
فیلم‌ها نباید در هیچ جشنواره داخلی و خارجی نمایش داده شده باشند. در این بند، تنها جشنواره کودک اصفهان استثناست و فیلم‌هایی که در این جشنواره نمایش داده شده، می‌توانند فرم حضور در جشنواره فجر را پر کنند. همچنین فیلم‌ها در صورت هرگونه نمایش خارج از جشنواره‌ای خود اعم از پخش تلویزیونی یا پخش از وی‌اودی‌ها و حتی اکران‌های خصوصی، اجازه حضور در جشنواره فجر امسال را نخواهند داشت.
همچنین برای جشنواره امسال سه مدل برگزاری در نظر گرفته شده که با توجه به آخرین وضعیت کرونایی کشور، در دهه ابتدایی بهمن ماه، تصمیم‌گیری خواهد شد. اگر کشور گرفتار موج جدید باشد، این جشنواره تنها برای داوران برگزار و تنها آن‌ها فیلم‌ها را دیده و آثار منتخب خود را اعلام می‌کنند.
اگر شرایط، نارنجی باشد، این رویداد برای داوران و اهالی رسانه برگزار می‌شود و اگر اوضاع طبیعی باشد، آثار جشنواره، علاوه بر داوران و اهالی رسانه، برای مردم نیز نمایش داده خواهد شد. تنها در این صورت است که سیمرغ بهترین فیلم مردمی به اثر برگزیده اعطا می‌شود.
این مدل برگزاری وابسته به رنگ‌ها، سال گذشته نیز قرار بود اجرایی شود که با توجه به وضعیت کرونایی متفاوت استان‌های کشور، در نهایت، تقریبا در تمامی استان‌ها و با حضور مردم برگزار شد.

حذف بخش فیلم‌های اول و اختصاص تنها یک سیمرغ کارگردانی

جشنواره فیلم فجر در چند دوره از دهه 90، پذیرای بخش مستقلی از فیلم‌سازان اول بود. بخشی که تعداد آثار حاضر در آن، گاهی به 11 فیلم نیز می‌رسید. در این بخش، سیمرغ‌های بلورین به بهترین فیلم و بهترین کارگردانی و حتی فیلم‌نامه اعطاء می‌شد. در این دوره، این بخش به کلی حذف شده و بهترین فیلم‌های اول در همان بخش اصلی که پذیرای 22 فیلم است، نمایش داده خواهد شد. ضمن آنکه دیگر در این بخش، چند سیمرغ توزیع نمی‌شود و تنها یک سیمرغ با عنوان «بهترین فیلم اول» اعطا می‌شود.
نکته جالب توجه این بخش آنکه در تمام جشنواره‌هــــای سینمایــــــی بین‌المللی، سیمرغ بهترین فیلم، به تهیه‌کننده تعلق می‌گیرد؛ اما در فراخوان جشنواره امسال، عنوان «بهترین فیلم اول» آورده شده، اما جایزه آن به کارگردان آن فیلم داده می‌شود!
هنوز مشخص نیست که ملاک داوران برای انتخاب بهترین فیلم، کلیت یک فیلم نظیر فیلم‌نامه، بازی و دیگر زمینه‌های اجرایی خواهد بود یا تنها مقولات کارگردانی، ملاک داوری است. اگر مورد نخست مدنظر باشد که باید گفت، کارگردان به تنهایی نمی‌تواند صاحب این جایزه باشد و اگر هدف، مورد دوم است، اطلاق عنوان «بهترین فیلم اول»، برازندگی چندانی ندارد و این عنوان باید به «بهترین کارگردان اول» تغییر یابد.

 حذف بخش هنر و تجربه

هنر و تجربه، جدیدترین بخش جشنواره در دهه نود بود که ثبات چندانی در دوره‌های اخیر نداشت. در این دوره نیز ترجیح بر آن داده شد که فیلم‌های این حوزه، هیچ بهره‌ای از جوایز نبرند. در واقع تصمیم درست هم بر این است که وقتی بخش فیلم‌های اول، تنها یک سیمرغ را به خود اختصاص داده، بخشی مانند هنر و تجربه که هم‌چنان نقدهای بسیاری به حیات آن وارد است، نباید آن‌قدرها جدی گرفته شود که یک تا دو سیمرغ برای آن کنار گذاشته شود.
البته که وقتی «محمد خزاعی»، «مسعود نقاش‌زاده» را به عنوان دبیر جشنواره این دوره انتخاب کرد، تغییر ساختار این رویداد را یکی از مشخصه‌های آن عنوان کرد. تغییر ساختاری که حالا با حذف بخش‌هایی چون فیلم‌های اول و فیلم‌های هنر و تجربه، می‌توان تا حدودی نسبت به انسجام و ماندگاری آن برای یک دوره چهارساله امیدوار بود؛ اما تجربه نشان داده که سیاست‌های این جشنواره، هیچ‌گاه روی ثابتی نشان نداده و از این رو، هیچ بعید نیست که این بخش‌ها دوباره به این رویداد بازگردند.

 ثبات؛ نیاز جشنواره چهل‌ساله

همان‌گونه که عنوان شد جشنواره فیلم فجر، در طول 40 سال گذشته، محلی برای آزمون و خطای دایره بسته‌ای از مدیریت‌ها بوده است. در تمام این 40سال، دبیران جشنواره از میان چهره‌هایی تکراری انتخاب می‌شدند که پیش‌تر، سمت‌هایی را در سینمای ایران تجربه کرده بودند. درواقع جشنواره بر این مدیران تفویض می‌شد و بنابراین شاکله ساختاری دوره‌های مختلف این رویداد، تفاوت چندانی با یکدیگر نداشت.
برای دوره چهلم، اگرچه یک نام جدید، دبیری جشنواره را به عهده گرفته، اما ساحت این رویداد با چیزی به نام «تغییر» فاصله بسیاری دارد. در حال حاضر که تیم جدید سینمایی، وقت چندانی برای تدوین سیاست‌های خود نداشت، پرهیز برای حذف بخش‌های اضافه و تلاش برای قدرتمند اجراکردن بخش اصلی، سیاست‌گذاری اصلی بود که تا اینجا و روی کاغذ، به نحو مطلوبی راجع‌به آن تصمیم‌گیری شد.
برای جشنواره‌ای که در دوره‌هایی پذیرای حدود 40 فیلم بود، حالا استقرار روی 22 فیلم، می‌تواند اتفاق درستی باشد و این نوید را بدهد که جشنواره بالاخره پس از 39 دوره برگزاری، به یک پختگی نسبی حرفه‌ای رسیده است.
این‌ها اما تنها ساختار اجرایی جشنواره است و برای پختگی، باید روی مؤلفه‌های دیگری چون داوری و عدم‌انفکاک میان فیلم‌های دولتی و آثار مستقل نیز به شکل ویژه‌ای کار کرد؛ چرا که بیشترین محل اعتراض‌ها، روی مقولاتی چون داوری و هیئت انتخاب است.
 در این زمینه باید خیال سینماگران و دوستداران سینما را از بابت دخالت‌نداشتن برگزارکنندگان راحت کرد. تنها در صورت انطباق داوری‌ها با مقولات کیفی جشنواره است که می‌توان نسبت به آنچه تغییر در ساختار جشنواره خوانده شده، ایمان آورد و نسبت به تداوم آن امیدوار بود.

 دست پر سینمای ایران برای جشنواره چهلم

برخلاف آنچه انتظار می‌رود جشنواره چهلم می‌تواند به جشنواره پرچهره‌ای تبدیل شود که رقابت در آن به‌سادگی نیست. طبق برآوردها، حدود 60 فیلم، شرط لازم برای ورود به جشنواره امسال را دارند که با نگاهی به نام فیلم‌سازان حاضر در این دوره، می‌توان فشردگی رقابت‌ها را به‌خوبی حس کرد.
مسعود کیمیایی، مانی حقیقی، سعید روستایی، فرزاد مؤتمن، وحید جلیلوند، رضا میرکریمی و بهروز شعیبی، مهم‌ترین نام‌های بزرگی هستند که می‌توانند تنور جشنواره این دوره را گرم کنند.
طبق آمارها، تاکنون حدود 10 فیلم اول نیز شرایط حضور در جشنواره را دارند که باید دید این فیلم‌ها در رقابت با آثار کارگردانان شاخص، از چه میزان شانسی برای حضور در بخش مسابقه برخوردار می‌شوند. طبق سیاست‌های تیم جدید سینمایی، گویا قرار است ریل‌گذاری مرسوم سینمای ملی، دستخوش تغییراتی شود که نمود بارز آن را می‌توان در جشنواره سال آینده دید. با این حال، شیوه برگزاری جشنواره چهلم، نحوه مواجهه با فیلم‌های صریح اجتماعی، نحوه داوری آثار و چگونگی هدایت آرای مردمی جشنواره، از جمله موضوعاتی هستند که جسارت و شجاعت تیم جدید را در نحوه این ریل‌گذاری مشخص می‌کنند. این تیم که تاکنون جسارت خوبی در انتصابات و حتی جشنواره فیلم کوتاه داشت، حالا در سومین گام مشخص خواهد کرد که تا چه اندازه در مواجهه با جریان جدید سینما، اهل مماشات یا سخت‌گیری است. جشنواره چهلم فارغ از فیلم‌های گرمی که می‌تواند نمایش دهد، نقشه‌راه آینده سینمای ملی است که نشان می‌دهد این سینما به کدام سمت رهنمون می‌شود.

افزودن دیدگاه جدید

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.