کاروان‌سرایی معلق میان مرگ و زندگی

مالک بنا و مسئول بافت‌های تاریخی منطقه 3 شهرداری درباره کاروان سرای ساروتقی به اصفهان‌زیبا پاسخ دادند

یکی از زیباترین کاروان‌سراهای درون‌شهری اصفهان، کاروان‌سرای ساروتقی است که در گذر مشیر بازار تاریخی اصفهان واقع شده است. اگرچه این بنا در فهرست میراث ملی ایران به ثبت رسیده، در دست مالکان خصوصی به‌عنوان انبار بازار استفاده می‌شود و روزگار خوشی ندارد. برای همین با عباسعلی علیخاصی، مسئول بافت‌های تاریخی شهرداری منطقه 3 و ابوالقاسم شیخ، مالک بنا گفت‌وگو کردیم. در چند سال گذشته جلساتی بین مالکان و  شهرداری برگزار شده است؛ ولی نتیجه خاصی نداشته و حالا می‌خواهیم بدانیم وضعیت فعلی از چه قرار  است؟

پنجشنبه ۰۲ دی ۱۴۰۰

 مذاکره با مالکان کاروان‌سرا جواب نداد!

«سه سال پیش جلسه‌ای با مالکان کاروان‌سرای ساروتقی داشتیم. انسان‌های بسیار محترم و شریفی هم بودند. در آن زمان گفتند ارزش ملک ما چهل میلیارد تومان است. شهرداری چنین بودجه‌ای برای خرید نداشت؛ ولی به آن‌ها پیشنهاد دادیم که کار احیا و تغییر کاربری آن به هتل را به‌صورت مشارکتی با کمک شهرداری انجام دهند و منفعت حاصله نیز 30 به 70 خواهد بود؛ یعنی 30 درصد سود سرمایه‌گذار و 70 درصد سود برادران شیخ؛ ولی نپذیرفتند. حالا هم با گران‌شدن قیمت زمین به‌قدری ملکشان گران شده که بعید است کسی برای خریدش اقدام بکند و به نظر می‌رسد هنوز هم باید به فکر جذب سرمایه‌گذار و مشارکت باشند. برای مرمت این بنا هم اداره میراث فرهنگی باید اقدامی انجام دهد که بعید است بودجه کافی داشته باشد.» این روایت عباسعلی علیــخاصی، مســئول بــافــت‌های تاریخی شهرداری منطقه 3 است که در آخرین روز کاری‌اش در سمت فعلی، با اصفهان‌زیبا گـفت‌وگـو و سابقه مذاکره ناموفق میان شهرداری و مالکان کاروان‌سرا را تشریح کرد.

 کاروان‌سرای ساروتقی، متری 55 میلیون تومان!

ابوالقاسم شیخ، مالک کاروان‌سرا توضیحات بیشتری درباره این بنای میراثی داد. او در گفت‌و‌گو با اصفهان‌زیبا تصریح کرد: «این ملک را پدرم از ملک‌التجار خرید و به نام شش پسرش کرد. در حال حاضر من دو دانگ دارم؛ یعنی یک دانگ از برادرم خریدم و چهار برادر دیگر هم هرکدامشان یک دانگ دارند. سه سال پیش برای خرید این کاروان‌سرا از شهرداری مراجعه کردند و گفتند بودجه کافی برای خرید نداریم. حالا هم ما اعلام می‌کنیم که هنوز فروشنده هستیم. قیمتش را هم بنا به عرف همان محل تعیین کرده‌ایم. سه هزار و ششصد متر است و متری 55 میلیون تومان.»
او درباره وضعیت فعلی بنا توضیح داد: «طبقه پایین مشکل خاصی ندارد؛ ولی طبقه بالا بسیار اوضاع بحرانی دارد و نیاز به مرمت فوری. البته هشتی سمت بازارچه و درب ورودی و کف آن چند سال پیش با کمک اداره میراث و همیاری خودمان مرمت شد؛ ولی بعد از آن کسی اقدامی برای مرمت نکرد و فقط هرچند سال یک‌بار می‌آیند، بازدید می‌کنند، فیلم می‌گیرند و می‌روند. حالا هم به خاطر فرونشست این منطقه از اصفهان، ترک‌هایی در بدنه دیده می‌شود و همین هم موضوع نگران‌کننده‌ای است. این بنا میراث شهر اصفهان است و در حفظش باید تلاش شود؛ ولی دریغ از کمی توجه. ما هم دیگر نه بودجه و نه توانی برای مرمت داریم و ارگان‌های مربوطه باید به فکر باشند.»
شیخ درباره سابقه تملک بنا گفت: «پدرم این ملک را از ملک‌التجار خرید و کاربری کاروان‌سرا داشت. آن زمان مرحوم دهدشتی و آقا محمدعلی امینی، حاج عباس روحی و بسیاری از تجار بزرگ در طبقه بالا دفتر داشتند و در طبقه پایین هم شترها بار سرب و قلع و ورشاب و برنج از اروپا می‌آوردند و کتیرا می‌بردند. حالا ولی انبار بازار شده است.»
از او درباره جذب سرمایه‌گذار و کار مشارکتی پرسیدیم. او گفت: «من و یکی از برادرانم که مجموعا سه دانگ داریم، راضی هستیم؛ ولی سه مالک دیگر نیاز به پول دارند و حاضر به تغییر کاربری و سپردن ملک به سرمایه‌گذار نیستند. بااین‌همه اعلام می‌کنم اگر سرمایه‌گذار پیدا شود یا شهرداری حاضر به چنین سرمایه‌گذاری باشد، من تلاشم را خواهم کرد که مالکان را راضی کنم.»

 کاروان‌سرای 400 ساله اعتمادالدوله

کاروان‌سرای ساروتقی همانند الگوی غــالب کاروان‌ســراهـــای شـاخــص اصـفــهان بـــه‌صـــورت درون‌گــرا، چهار ایوانی و دوطبقه است. این کاروان‌سرا دو باروی نامتقارن در کوچه‌یخچال، یک سرای بزرگ و دو سرای کوچک دارد. از در سمت چهارسو، هشتی کاروان‌سرا متصل به دالانی دراز است که به میان سرای اصلی یا صحن آن می‌رسد. طرح کاروان‌سرا به‌صورت چهارایوانی است و میان‌سرایی ساده و مستطیل‌شکل دارد و در دو طرف آن رواق قرار گرفته و حجره‌های دو طرف دیگر نیز بزرگ و به‌هم‌‌پــیــوســته هــستند.
 در طرفین دالان دو سرای کوچک با طرحی نسبتا یکسان وجود دارد که هر دو چهار ایوان و دو آشکوبه دارد و دارای دهانه‌بندی‌های مشابه‌اند. در طبقه پایین جلوی بعضی حجره‌ها هم ایوانچه دیده می‌شود. اگرچه در روزگار حاضر کاروان‌سراها یا مخروبه و فراموش‌شده‌اند یا به کل کاربردشان عوض شده است، ولی در مقام ابنیه تاریخی و میراثی توجه به زیبایی‌های معماری‌شان حائز اهمیت است. کاروان‌سرای ساروتقی در دوره میانی بین سال‌های 1038 تا 1077 هجری قمری به دستور ساروتقی اعتمادالدوله، وزیر اعظم شاه‌عباس دوم بنا شده است و در تاریخ ۹ آذر ۱۳۴۹ با شماره ۹۰۳ به ثبت ملی رسیده است.

افزودن دیدگاه جدید

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.