ماربینت که نسخه ارم است...

تأملی در کتاب« نسخه ارم» نوشته «مهدی نجار اعرابی»

اصفهان یک «باغ موزه» است. هر جای آن را که بنگرید، آثاری از گذشتگان پیدا و پنهان است. بسیاری فقط میدان نقش‌جهان و چهلستون را می‌شناسند. برای رسیدن به درک جامع‌تر از این «باغ موزه» به سراغ کتابی می‌رویم که غرب اصفهان را خوب مشاهده و کند وکاو کرده است؛ نسخه ارم. غرب اصفهان را ماربین می‌گویند. به‌طوری که بعضی کتب گفته‌اند، حتی محله بید‌آباد و لنبان تا برسد به خمینی‌شهر و آن سوتر یعنی مرز نجف‌آباد همگی جزو بلوکی بودند که به آن «ماربین» می‌گفتند.

سه شنبه ۱۴ بهمن ۱۳۹۹

 این سرزمین وسیع دارای صدها آبادی است که هریک به نام‌و‌نشان خود هستند. از طرف دیگر هر‌کدام از این آبادی‌ها دارای گنجینه‌ها و آثار تاریخی هستند که بسیاری از آن‌ها ناشناخته مانده‌اند. از آن میان ما فقط «منارجنبان» و کوه «آتشگاه» را می‌شناسیم. خیلی که اهل گردشگری باشیم، «حمام رهنان» را هم بازدید کرده‌ایم. اما از صدها حمام، قلعه، برج کبوتر، مسجد و مدرسه قدیمی و سقاخانه که در این جا وجود دارند بی‌خبریم. یک دلیل آن که این آثار در چشم اصفهان‌پژوهانی مانند دکتر هنرفر نیامده یا از آن بی‌اطلاع بوده است. کسی که میدان نقش‌جهان را می‌بیند، لابد از مشاهده یک حمام کوچک در فلان آبادی ذوق‌زده نمی‌شود! به همین خاطر به‌جز معدودی، آثار این منطقه مهجور افتاده بودند تا اینکه پژوهشگر ارجمند «مهدی نجار اعرابی» منطقه را به دقت قدم زده و پیمایش کرده و توانسته است این آثار تاریخی را مشاهده کرده و در کتاب خود ثبت و ضبط کند. کتاب او «نسخه ارَم» نام دارد که برگرفته از شعر معروف صدرالدین خجندی است که در وصف ماربین گفته است «ماربینت که نسخه ارم است/ آفتاب اندر و درم درم است» این کتاب توسط انتشارات کانون پژوهش و با همکاری سازمان فرهنگی تفریحی شهرداری اصفهان در سال 1399 منتشر شده است. تعداد صفحات کتاب 300 صفحه است. مؤلف برای منطقه ماربین 27 کانون دیده است که شامل الیادران، آزادان، آشنستان، آفاران، بازارکاه، بهارانچی، جروکان، جوزدان، جــــوی‌آباد، خــمینی‌شـــهر، دســـتگرد قداده، رهنان، زهران، شیش و بیدآباد، کفشران، ککنان، کلیچه، کوه آتشگاه، کوهانستان، کالادان، گورتان، لادان، لنبان، ناژوان، نصرآباد، وازیچه، ولدان هستند. این‌ها کانون‌های جمعیتی هستند که در این کتاب به آن‌ها پرداخته شده است و همگی در منطقه ماربین قرار دارند. مؤلف درباره هر کدام از این موارد ابتدا بخشی دارد در باب «واژه شناسی» که بیشتر از کتاب «فرهنگ جامع نام‌ها و آبادی‌های اصفهان» اثر استاد محمد مهریار، به کند‌و‌کاو آن اسم پرداخته و مسلم از ریشه‌یابی آن نام، به بسیاری از حقایق نیز می‌توان دست یافت. بعد از آن به سراغ آثار برجای‌مانده در آن منطقه رفته و به واسطه مشاهده میدانی نکات جالبی را راجع به آن‌جا باز گفته است. به فهرست مراکز جمعیتی ماربین که نگاه می‌کنیم می‌بینیم محله‌های لنبان، الیادران، بیدآباد و حتی کالادان امروز همگی جزو شهر اصفهان هستند. حتی چندی پیش رهنان هم خودش را به شهر اصفهان چسباند! بنابراین واجب است که این کتاب را با دقت مطالعه کنیم تا لااقل در محدوده شهر اصفهان چیزی ناگفته و جایی نادیده نمانده باشد.
خمینی‌شهر و آتشگاه هم که شهری است جداگانه اما نزدیک. خیلی مناسب است روزی تعطیل را به بازدید آن برویم و ببینیم بنایی مانند ایوان گزی‌ها که در پای کوه سید محمد ما را به آتشکده‌ای قدیمی راه می‌برد یا مسجد جامع خوزان که به قرن هشتم هجری باز می‌گردد و در دوره صفوی الحاقاتی بدان افزوده‌اند، با آن مقرنس کاری و قطاربندی و گچ‌بری‌های زیبا و یا مسجد‌فروشان که به دوران قاجار می‌خورد یا مسجد ابوالبرکات که به دوران صفوی باز می‌گردد، چگونه هستند. این‌ها همگی آثاری هستند که در منطقه سده یا خمینی‌شهر انتظار پژوهشگران و محققان را می‌کشند.
یا این‌که محله دستگرد قداده (یعنی دستگرد آتشکده) که مسجد جامعی دارد مربوط به عصر صفوی و نیز حمامی و قلعه‌ای دارد که باید رفت و دید. ما در این کتاب چندین صفحه راجع به توصیف و تحلیل حمام رهنان می‌بینیم که در این میان نکات مردم‌شناختی زیادی نیز دیده می‌شود. (اعرابی، 1399، صص 184 ـ 176) اگر کسی حمام رهنان را دیده باشد، حمامی که در عصر زندیه آقا‌محمد رنانی ساخت، در می‌یابد که بینه آن با ابعاد 20 متر در 20 متر بسیار بزرگ‌تر از حمام‌های شهر اصفهان است. مؤلف در کتاب یادآور می‌شود که مراسم مختلفی در حمام‌ها برگزار می‌شده که اغلب با حضور جمعیت کثیری بوده است. یک نمونه حمام عزاست که چهل روز بعد از مرگ، اهالی، بازماندگان متوفا را به حمام می‌بردند تا لباس عزا را از تنش در آورند. یا اینکه در این بینه بزرگ سنگی بوده است که در فقدان غسالخانه، مردگان را در آنجا می‌شسته‌اند و این امر مستلزم حضور مردم بی‌شماری بوده است(همان، ص 179). به هر حال حمام دو قلوی رهنان با 1400 متر مربع مساحت یکی از بزرگ‌ترین حمام‌های کشور است.
کتاب «نسخه ارم» به بخشی از شهر اصفهان نظر دوخته است که در کتاب‌های اصفهان‌پژوهان کمتر بدان نگریسته می‌شد و بدین‌خاطر این کتاب اهمیت خاصی دارد. به نظر می‌آید مناسب است که در روزهای تعطیل این کتب را دست گرفت و به منطقه رفت و سیاحت کرد و بر دانش خود افزود.

دیدگاه‌ها

اولا که جوی آباد؛ وازیچه و

علی
اولا که جوی آباد؛ وازیچه و دستگرد قداده هم جز خمینی شهر هستند . چرا نامشان جدا آمده؟ دوما ایشون زبانشناس هستند که میگن دستگرد قداده یعنی دستگرد آتشکده؟؟ یا بوالعجب. کاش یاد بگیریم بدون داشتن سواد کافی حرف نزنیم. سوما آتشگاه هرستان مال خمینی شهر بوده و اصفهان آن را جدا کرده.

متاسفانه چون آقای رجایی شناخت

مقداد
متاسفانه چون آقای رجایی شناخت پایینی از منطقه غرب اصفهان دارند، با ذوق زدگی از کتاب آقای نجار اعرابی تعریف و تمجید کرده اند و به هیچ یک از معایب این کتاب که به اعتبار آن لطمه وارد کرده، اشاره ای نکرده اند. بماند اینکه هدف نویسنده این کتاب بیشتر مطرح کردن خود به عنوان اصفهان شناس و استاد بوده و در توهم خود، فکر کرده اند مرزهای علم را جابجا کرده اند. زمانی اصفهان توسط امثال دکتر هنرفر و استاد همایی و سید علی جناب پژوهش می شد ....

به نظر من عجولانه و با غرض

حسین صادقی
به نظر من عجولانه و با غرض قضاوت نکنید اگر کتاب را با دقت مطالعه کرده باشید متوجه می شوید که نویسنده در جای جای این کتاب از منابع معتبر بهره برده است. در هیچ کتابی این مطالب جدید به صورت یکجا و کامل نیامده است.مثلا باغ نو. توهین بی جا به نویسنده، نشان از ضعف و حسادت است. حتی اگر قرار باشد نقدی هم انجام شود بهتر است مودبانه باشد نه پرخاشگرانه... خوب است هوای هنرمندان شهرمان را داشته باشیم که هنرمندان این شهر را زنده نگه داشتند.

باسلام و عرض ادب. من کتاب را

مائده جانثاری
باسلام و عرض ادب. من کتاب را خواندم مطالب بسیار ارزنده و ناب است. خسته نباشید نویسنده بزرگوار. سپاس از آقای اعرابی و سپاس از آقای رجایی. لطفتان مستدام

با سلام و احترام خدمت آقای

بهار
با سلام و احترام خدمت آقای اعرابی بزرگوار .واقعا دستمریزاد مطالب کتاب فوق العاده ارزشمند و من واقعا از خواندن این کتاب لذت بردم .انشاءالله که همیشه سلامت باشید

افزودن دیدگاه جدید

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.