برجام در پیچ 28خرداد 1400

گفت‌وگوی اصفهان‌زیبا با مهدی مطهرنیا کارشناس مسائل بین‌الملل

دور جدید نشست کمیسیون مشترک برجام روز گذشته به صورت حضوری با حضور هیئت‌های ایران و گروه 4+1 (آلمان، فرانسه، انگلیس، روسیه و چین) و نماینده اتحادیه اروپا در گرند هتل شهر وین از سرگرفته شد. رایزنی درباره بازگشت احتمالی آمریکا به برجام و اطمینان از اجرای کامل و مؤثر این توافق مهم‌ترین محور گفت‌وگوهای این نشست عنوان شده است. خبرها از وین حکایت از نزدیک‌شدن به توافق میان ایران و طرف‌های برجام دارد. مذاکره‌کنندگان اروپایی روز گذشته در گفت‌وگوهای جداگانه احتمال دادند که شاید در چند روز آینده به توافق نهایی دست پیدا کنند.

پنجشنبه ۰۶ خرداد ۱۴۰۰

از سوی دیگر روز دوشنبه سوم خرداد رافائل گروسی، مدیر کل آژانس بین المللی انرژی اتمی در یک نشست خبری از تمدید تفاهم درباره تداوم بازرسی و راستی‌آزمایی آژانس درخصوص برنامه هسته‌ای صلح آمیز جمهوری اسلامی ایران به مدت یک ماه دیگر (تا سوم تیر ماه) خبر داد؛ آنچه که دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی نیز طی بیانه‌ای آن را تأیید کرد تا با توجه به در جریان بودن مذاکرات فنی میان ایران و آژانس به موازات مذاکرات وین، فرصت لازم برای پیشرفت و به نتیجه رسیدن توافق نهایی فراهم شود.
 ایران و آژانس بین‌المللی انرژی اتمی سوم اسفند ماه سال گذشته و پیش از توقف اجرای داوطلبانه پروتکل الحاقی بر اساس قـــانون مصوب مجلس شورای اسلامی تحت عنوان «اقدام راهبردی برای لغو تحریم‌ها و صیانت از منافع ملت ایران» یک تفاهم فنی دوجانبه موقت را در قالب بیانیه‌ای مشترک صادر کردند. بر اساس آن بیانیه، ایران برای مدت سه ماه اجازه داد تا دوربین‌های نصب شده در هشت تأسیسات یا ساختمان به منظور ضبط داده‌ها در محل خود حفظ و به کار خود ادامه دهد و همچنین در این مدت سوابق کامل برخی فعالیت‌ها مانند کیک زرد، آب سنگین و ماشین‌ها را حفظ کند تا آژانس پس از اتمام این سه ماه بتواند اطلاعات ذخیره شده از فعالیت‌های هسته‌ای ایران را برداشت کند. حالا اما با ادامه‌دار‌شدن روند مذاکرات وین در خصوص برجام، یک توافق موقتی میان ایران و آژانس شکل گرفته تا روند مذاکرات با کشورهای 1+4 به نتیجه معقولی برای طرفین برسد. آنچه که سعید خطیب‌زاده، ســـخـــن‌گـــوی وزارت امـــورخـــارجـــه کشورمان نیز در نشست خبری خود به آن اشاره کرد و گفت: «در خصوص گفت‌وگوهای فنی وین پیشرفت‌های قابل توجهی صورت گرفته و هنوز فکر می‌کنیم تفاهم در دسترس است و آنچه هم باقی مانده، براساس دستورالعمل‌های اعلامی به وزارت خارجه، باید مورد دقت و پیگیری قرار بگیرد.»
در ایران نیز با نزدیک‌شدن به انتخابات ریاست جمهوری در 28 خرداد و احتمال روی کار آمدن یک دولت اصول‌گرا بحث‌ها و گمانه‌زنی‌ها درباره آینده برجام به اوج رسیده است. برخی تحلیلگران سیاسی معتقدند در یک دولت اصول‌گرا با توجه به رویکردی که در خصوص مذاکره با آمریکا وجود دارد و همچنین بدبینی نسبت به طرف‌های غربی احتمال رسیدن به یک توافق جامع و بازگشت آمریکا به برجام ممکن است با چالش‌های جدی مواجه شود.

طرف‌های مذاکره می‌خواهند با دولت کنونی به توافق برسند

مــهدی مطــهرنیــا، کارشــناس مسائل بین‌الملل در خصوص تمدید مجدد توافق میان ایران و آژانس به «اصفهان زیبا» می‌گوید: «دولت جمهوری اسلامی ایران تمام توان خود را به کار بسته است تا برجام را سامان بخشد و زمینه‌های ایجاد فضای مناسب در جهت ادامه مذاکرات مشروط و سریع را فراهم آورد.» او ادامه می‌دهد: «طرف‌های مذاکره‌کننده ایران، سیاست داخلی را به شدت رصد می‌کنند و خواهان توافق با دولت کنونی هستند؛ زیرا به خوبی می‌دانند که انتخابات 1400 بسیار در روند این مذاکرات مؤثر خواهد بود. ایران نیز تا انتخابات 28 خرداد سال جاری و به هر طریقی باید زمینه‌های مورد توجه در مذاکرات وین را دنبال کند و بتواند به یک نتیجه ملموس دست یابد. از طرف دیگر آژانس بین‌الملل انرژی هسته‌ای در بازدیدهای فراسازمانی و ایالات متحده آمریکا نیز با مذاکرات وین در حال رسیدن به موقعیتی هستند تا از طریق آن بتوانند از تجدید نظر در برجام گذشته و با حل و فصل مسئله برجام در چهارچوب گذر ایران از پرونده هسته‌ای به پرونده‌های دیگری مانند پرونده موشکی، پرونده دخالت ایران در امور منطقه، پرونده مربوط به حمایت از ترورسیم و مسئله اعراب و رژیم صهیونیستی و حقوق بشر برسند. به عبارتی هدف این است تا از طریق مذاکرات و با استفاده از دکترین دیپلماسی آرام اما مستمر، ایران را در بافت موقعیتی پذیرش بسیاری از مسائل مربوط به بازگرداندن نظام ایران به عنوان یک بازیگر عادی قرار دهند و جهت‌گیری های انقلابی ایران را در منطقه کاهش دهند.»
به گفته مطهرنیا مذاکرات وین با چالش‌های جدی در داخل ایران مواجه است. او می‌گوید: «از یک طرف مخالفان دولت بر این باورند که دولت درگیر استفاده از این فضای موجود به منظور تأثیرگذاری بر انتخابات 1400 است و از طرف دیگر دولت احتمالی بعدی هم با چالش جدی در رابطه با برجام روبه‌رو است. چرا که اقتصاد ایران و پیامدهای ناشی از بحران اقتصادی شدید بر معیشت مردم تأثیر گذاشته و می‌تواند مخاطرات جدی را برای آینده جامعه فراهم سازد. منتقدان دولت کنونی در جبهه اصول‌گرایان اساسا جهت‌گیری دولت در برجام را سازش کارانه می‌دانند و اساسا قصد خروج از برجام و پروتکل الحاقی را دارند. اما اگر آن‌ها در دولت آینده بخواهند به سرعت مواضع خود را تغییر داده و روی مواضع خود در برابر آمریکا و پرونده‌هایی چون برجام ایستادگی نکنند، با پرسش بزرگی روبه‌رو خواهند بود که چرا در دولت گذشته و در مسیر حرکت برای دستیابی به یک برنامه جامع و مشترک و عملیاتی‌کردن آن مقاومت کردند. در نهایت یک ماه آینده، ماه بسیار مهم و مخاطره انگیزی برای تهران و واشنگتن در ارتباط با پرونده هسته‌ای به حساب می‌آید.»

دولت ایران به معنای قوه مجریه قدرت تصمیم‌گیری ندارد

این کارشناس مسائل بین الملل تأثیر روند مذاکرات برجام و حواشی آن بر انتخابات ریاست جمهوری ایران را این‌گونه توضیح می‌دهد: «جمهوری اسلامی ایران در قوه مجریه محدود نمی‌شود. دیپلمات‌هایی که در وین در حال مذاکره هستند، تنها سیاست‌های ایران در ارتباط با پرونده هسته‌ای را در چارچوب مأموران دیپلماتیک دنبال می‌کنند، نه در قالب تصمیم‌گیرندگان حوزه سیاسی خارجی. در جمهوری اسلامی ایران دولت به معنای قوه مجریه دارای قدرت تصمیم‌گیری نیست. این حکومت است که تصمیم‌گیرنده اصلی است و این معنا تا اندازه‌ای برای طرف‌های ایران در سیاست خارجی نیز مشخص شده است. ایالات متحده آمریکا و قدرت‌های بزرگ جهانی همگی بر این امر واقف هستند که در ایران رئیس جمهوری تنها رئیس قوه مجریه است و مجری سیاست‌های اعلامی و اعمالی نظام جمهوری اسلامی ایران است.»
مطــــهرنـــیا در خــــصوص عـــلت طـــولانی‌شـــدن روند مـــذاکــرات وین و اظهارات برخی تحلیلگران درباره اینکه ایران تصمیم به توافق در وین را ندارد، می‌گوید: «جمهوری اسلامی ایران بر اساس جهت‌گیری ایدئولوژیک خود سعی می‌کند همچنان مقاومت ورزد و از دیپلماسی به عنوان ابزاری برای خرید زمان استفاده کند. به نظر می‌رسد با وجود فراز و‌نشیب‌های زیاد در عرصه دیپلماسی، همـــواره بن‌بــست‌هـــای بسیاری وجود دارد که در نهایت پرونده‌های اصلی یا پرونده‌های دیگر ایران را به مسیر اصطکاک بیشتری متمایل می‌سازد.»

شاید دولت بعدی دست به معامله‌ای بزرگ با غرب بزند

این کارشناس مسائل بین الملل با اشاره به پیامدهای احتمالی عدم توافق ایران با کشورهای 1+4 ادامه می‌دهد: «به هر ترتیب عدم توافق باعث ایجاد یک نوع جهت‌گیری منفی در برابر پرونده هسته‌ای ایران خواهد شد. در این شرایط اصطکاک‌های کشورهای 1+5 با ایران بیشتر و از سوی دیگر هم‌گرایی کشورهای متحد غربی با ایالات متحده آمریکا و همچنین همکاری مطلوب‌تر کشورهای شرقی در مسیر ایجاد محاصره ایران افزایش پیدا خواهد کرد. از طرفی پیامدهای عدم توافق بر عرصه اقتصادی اجتماعی ایران با سرعت بیشتری بروز می‌کند. اما آنچه که باید مورد توجه قرار گیرد، این است که ممکن است بر اثر این فشارها دولت بعدی در پی ایجاد یک فضای توجیه و تفسیر بر آید و حرکتی بزرگ در جهت انجام معامله بزرگ با غرب از خود نشان دهد. به همین خاطر باید منتظر ماند و فضای آینده نظام جمهوری اسلامی در عرصه داخلی را مورد توجه قرار داد؛ چرا که سیاست خارجی در ایران معمولا همواره از نوعی تأخر نسبت به سیاست داخلی برخوردار بوده است. »

افزودن دیدگاه جدید

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.