قهرمانی با «قهرمان»

کن 74 با جایزه بزرگ هیئت داوران به اصغر فرهادی به پایان رسید تا «قهرمان» چشم به جشنواره‌های «لندن» و «ونیز» ‌داشته باشد

کن هفتادوچهارم پس از یک سال غیبت، درحالی به کار خود پایان داد که شائبه‌هایی از نارضایتی و مهندسی در داوری‌ها، درباره آن مطرح بود. دوره‌ای که کارگردان نه‌چندان نرمال هالیوود را به‌عنوان رئیس هیئت داوران به خود می‌دید و برخلاف آنچه گفته شده بود که استقبال سینماگران از ا ین دوره بسیار بالاست، آثار دهان‌پرکنی در آن حضور نداشتند. شگفتی خاصی هم از جشنواره این دوره مخابره نشد تا کن هم به سیاق بسیاری از جشنواره‌های سینمایی دوران کرونا، به یک برگزاری صرف بسنده کند و آنطورکه باید جریان ساز نشود. اما با تمام این بی‌اقبالی‌ها، کن 2021 برای ایرانی‌ها شیرین تمام شد.

دوشنبه ۲۸ تیر ۱۴۰۰

جایزه بزرگ کن به «قهرمان» اصغر فرهادی رسید تا سینمای ایران دست‌خالی از این رویداد بازنگردد. گرچه هم‌چنان نخل طلا، تنها جایزه سینمایی بزرگ جهان است که هنوز دست فرهادی به آن نرسیده؛ سینماگری که در نخستین رونمایی اثرش به جایزه بزرگی دست یافته تا شروع محکمی برای ورود به فصل جوایز داشته باشد.

چرا «نخل طلا» برای فرهادی و سینمای ایران مهم است؟

طبیعی است برای کارگردانی که دو اسکار و یک‌دوجین جوایز بزرگ و کوچک جهانی طی یک دهه اخیر دریافت کرده، رسیدن به نخل طلا، اهمیت ویژه‌ای داشته باشد. کن، بزرگ‌ترین و مهم‌ترین جشنواره سینمایی جهان است و نخل طلا هم معتبرترین جایزه سینمایی.
در طول تاریخ، کارگردانان بزرگی بوده‌اند که نتوانسته‌اند به اسکار برسند، اما موفق به دریافت نخل طلا شده و این‌گونه افتخارآفرینی کرده‌اند.سینمای ایران اما تاکنون تنها یک‌بار موفق به دریافت نخل طلا شده است، آن‌هم در سال 1997 و توسط «طعم گیلاس» کیارستمی. از آن به بعد، اگرچه آثار ایرانی موفق به دریافت جوایز فراوانی از این فستیوال شدند اما هیچ‌کدام از این جوایز، شامل نخل طلا نشد.در این دوره، با توجه به حضور آثار گمنام، «اصغر فرهادی» از شانس بالایی برای دریافت نخل طلا برخوردار بود. گمانه‌زنی‌های منتقدان فرانسوی نیز بیشتر حول «قهرمان» بود تا فیلم‌های دیگری. اقبال منتقدان به فیلم جدید فرهادی به اندازه‌ای بالا بود که «قهرمان» را در شاخه‌های بهترین بازیگر مرد، بهترین کارگردانی و بهترین فیلم‌نامه نیز بخت اول دریافت جایزه می‌دانستند. در جدول ارزش‌گذاری اسکرین‌دیلی که عموما مهم‌ترین راه تشخیص رضایت منتقدان از آثار کن هر دوره است، «قهرمان» با کسب امتیاز 2.6 از مجموع 4، در رتبه پنجم ایستاد. البته که این نظر منتقدان رسانه‌های شاخص بین‌المللی است که در اسکرین‌دیلی منعکس شده و کن طی یک دهه اخیر، به جز یک مرتبه، هیچ‌گاه نخل طلای خود را به فیلم برگزیده این فهرست اعطاء نکرده است. با این حال، اقبال عمومی منتقدان بر روی «قهرمان» بسیار بالا بود که البته دریافت جایزه بزرگ کن، تکاپوی این حجم انتظار را نیز برآورده نمود.
جایزه بزرگ کن، پس از نخل طلا، دومین جایزه مهم این فستیوال است. برخی از رسانه‌ها در داخل کشور، به اشتباه نام این جایزه را «جایزه ویژه هیئت داوران» عنوان کرده‌اند که چنین عنوانی هیچ‌گاه در کن وجود نداشته و در جشنواره فجر خودمان شنیده می‌شود. جایزه بزرگ کن، ترازی هم‌وزن نخل طلا دارد و تنها رنگ تندیس آن با نخل فرق داشته و از اختلاف ارزش مالی اندکی به‌نسبت نخل طلا برخوردار است. جایزه‌ای که «عباس کیارستمی» نیز پیش‌تر موفق به دریافت آن شده و اهمیت چندانی برای جشنواره و سینمادوستان بین‌المللی دارد. به‌عبارتی وقتی قرار شد نخل طلا به «قهرمان» نرسد، این جایزه، بهترین و معتبرترین جایزه‌ای بود که می‌شد به این فیلم داد.و حالا فرهادی برای چندمین بار، در ابتدای مسیر دریافت جوایز قرار گرفته است. «لندن» و «ونیز» آوردگاه‌های بعدی فرهادی هستند تا با تکمیل این سه‌گاه، فیلم وارد فصل جوایز اروپایی و آمریکایی شود. فصل جوایزی که امیدواریم با افتخارآفرینی در اسکار 2022 به پایان برسد. اسکار که همواره نسبت به برگزیدگان کن، نگاه ویژه‌ای دارد، از هم‌اکنون «قهرمان» را در ردیف یکی از بخت‌های اصلی بهترین فیلم بین‌المللی خود قرار داده است.

کلیت آثار حاضر در کن هفتادوچهارم به چه ترتیب بود؟

نخستین بار، «تیری فرمو»؛ دبیر جشنواره کن بود که از هجوم سینماگران سراسر جهان برای حضور در فستیوال این دوره سخن گفت. سخنی که قطعا به گزاف نبود، اما خروجی فهرست آثار حاضر در این دوره، با گفته‌های فرمو، تضاد بزرگی داشت. درحالی‌که بسیاری از رسانه‌ها پیش از اعلام اسامی، نام فیلم‌های بزرگی را که طی یک سال اخیر تولید شده بودند فهرست می‌کردند، در نتیجه مشخص شد، به جز سه‌چهار فیلم شاخص، مابقی آثار که عمدتا آمریکایی بودند جایی در هیچ‌یک از بخش‌های کن 2021 ندارند.
کن که همواره به رونمایی از آثار مهم جهانی و حضور ستارگان بر روی فروش قرمز این رویداد معروف است، در این دوره پذیرای آثار چندان مهمی نبود.
چهره‌های شاخص چندانی هم در فستیوال امسال شرکت نکردند که البته یکی از دلایل کم‌فروغی کن امسال در رسانه‌های جهانی می‌تواند همین محدودکردن حضور چهره‌ها به بازیگران و کارگردانان حاضر در بخش‌های رقابتی فستیوال مربوط باشد.
با این حال، فهرست بخش رقابتی کن 2021، فاقد نام‌های بزرگی بود که می‌توانستند با حضور در این فستیوال، عیار رقابت را بالاتر برده و بر هیجان آن بیفزایند. اما با همین فهرست نیز کسی گمان نمی‌کرد که «روز پرچم» شان پن، نه‌تنها هیچ جایزه‌ای از کن نگیرد بلکه طبق ارزش‌گذاری منتقدان، کمترین امتیاز ممکن را میان آثار بخش رقابتی از آن خود نماید. «روز پرچم» با امتیاز 1.1، ضعیف‌ترین فیلم به انتخاب منتقدان سرشناس بین‌المللی شد و در اختتامیه کن نیز دست‌خالی به آمریکا بازگشت.قطعا پس از انتخاب «تیتان» به‌عنوان برگزیده نخل طلا وقایع و ناکامی «روز پرچم»، دومین غافل‌گیری بزرگ، کن این دوره به حساب می‌آید.

شائبه‌هایی در مهندسی داوری‌ها

متاسفانه روند انتخاب رئیس هیئت داوران، طی چندسال اخیر با حواشی بسیاری مواجه بوده است. پس از سال 2013 که «استیون اسپیلبرگ» در مقام رئیس هیئت داوران، یک تیم حرفه‌ای و سرشناس را به‌عنوان داور برای فستیوال آن دوره انتخاب کرد، کن هیچ‌گاه نتوانست خیال منتقدان و دوست‌داران سینما را از بابت تیم داوری خود راحت کند.
در این دوره، «اسپایک لی»، نخستین کارگردان سیاه‌پوستی بود که به‌عنوان رئیس هیئت داوران انتخاب شد. سینماگر پرحاشیه آمریکایی که شخصیت عجیبی دارد و به‌واسطه همین رویکرد، مخالفت‌ها با انتخاب وی، از همان روزهای نخست آغاز شد. در ادامه، لی، افرادی را به‌عنوان داور برگزید که چندان در اندازه جشنواره‌ای مانند کن نبودند. این ترکیب داوری، اثرات خود را روی انتخاب‌ها گذاشت.
در سال‌هایی که کن علاقه‌مندی بسیاری نشان داده تا به‌مانند اسکار، یک تقسیم جوایز را انجام دهد، 9 فیلم توانستند جوایز اصلی این رویداد را از آن خود کنند که در نوع خود جالب‌توجه و عجیب به نظر می‌رسد. هیچ فیلمی موفق به دریافت دو جایزه نشد و تمامی جوایز میان آثار تقسیم شد.
غافلگیری بزرگ جشنواره امسال، برگزیده‌شدن «تیتان» در بخش نخل طلا بود. فیلمی که تا پیش از این، با امتیاز 1.6، چهارمین فیلم ضعیف کن این دوره از نگاه منتقدان لقب گرفته بود، طی انتخابی عجیب، به نخل طلا رسید. در ابتدای مراسم، وقتی مجری برنامه از «اسپایک لی» درخواست کرد تا نام نخستین برگزیده کن را معرفی کند، لی به اشتباه نام برگزیده نخل طلا را در همان آغازین دقایق اختتامیه به زبان آورد که حضار پس از شنیدن نام «تیتان» به خنده افتادند و فکر کردند لی طبق عادت همیشگی‌اش، شیطنت کرده تا حضار را بخنداند. اما همین‌که نام فیلم در انتهای مراسم به‌عنوان برگزیده نخل طلا اعلام شد، بهت عجیبی حاضران در اختتامیه را فرا گرفت.
متاسفانه سیاست تقسیم جوایز و کسب رضایت‌مندی حداکثری هم‌اکنون چند سالی است که در کن آغاز شده و علی‌رغم نارضایتی‌ها، هرساله نیز تکرار می‌شود. امسال اما این شیوه، به اوج خود رسید و بیش از همه، اعضای هیئت داوران را نشانه گرفت که با انتخاب‌های نه‌چندان حرفه‌ای، نتوانستند در برابر سیاست جدید کن قدعلم کرده و انتخاب‌های حقیقی و واقعی خود را اعلام کنند.لی هم پس از آن گاف بزرگ در ابتدای مراسم، در لاک خود فرو رفت و خبری از شیطنت‌های همیشگی‌اش در جمع‌های این‌چنینی نبود. هر چند که وی، پس از پایان مراسم و در نشست خبری داوران، از این بابت (لو دادن نام برنده نخل طلا) عذرخواهی کرد و گفت که «این دوره کن، به‌جز خراب‌کاری من، سالی تاریخی بود.»
با تمامی این اتفاق‌ها اما کن هفتادوچهارم، آن فستیوال حرفه‌ای نبود که طی دهه‌ها، محبوب سینماگران و سینمادوستان سراسر جهان بود. در سایه سیاست‌کاری‌های جدید کن، ضمن آنکه برخی اقبال‌ها و نگاه‌ها از این جشنواره رخت بربسته، «ونیز» به‌عنوان اصلی‌ترین رقیب این فستیوال، طی سالیان اخیر توانسته تاحدودی خود را احیا کرده و پذیرای جمع حرفه‌ای‌تری از سینماگران به‌عنوان داور و شرکت‌کننده باشد. اما بهترین خاطره‌ای که می‌توانیم به‌عنوان یک ایرانی از دوره هفتادوچهارم کن با خود به یادگار داشته باشیم، افتخارآفرینی «قهرمان» و «اصغر فرهادی» است که هیچگاه از تاریخ و ذهن ایران پاک نمی‌شود.

افزودن دیدگاه جدید

Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.